MỘT TAY CHE TRỜI Anh chân ướt chân ráo bước ra từ cái bóng của trại lính, cái áo nâu sờn vai còn thấm mùi tro bếp. Tuổi hai mươi, đáng lẽ phải chưa hằn những nếp nhăn khắc nghiệt trên trán, vậy mà gương mặt Lộc đã tái đi mỗi khi tiếng hét thất thanh từ nhà lao vọng lại. Thằng sai nha mới chân ướt chân ráo, ngỡ đeo kiếm là để bảo vệ dân đen, nào ngờ kiếm ấy sớm đẫm máu của vụ án oan. Chỉ một mẩu giấy vu vơ tố "phản nghịch" ném vào sân nhà lão Tiếu – người thợ mộc chẳng biết chữ – đã khiến cả gia đình năm khẩu khuỵu gối trước roi vọt. Lộc run bần bật khi nghe tiếng xương gãy rời rạc trong phòng tra tấn, ngón tay hắn bấu vào vách đất lạnh đến nỗi mười móng tím bầm. MỘT TAY CHE TRỜI – ấy là lão Đỗ Tri Phủ. Áo gấm thêu rồng uốn lượn chính giữa ngực, nhưng mùi xạ hương nồng đậm trên người lão che lấp đi vị tanh của lễ vật ngập phủ đường. Sáng nay, lão vỗ vai Lộc khi thằng nhỏ đang nôn khan ngoài hành lang: "Khôn ra thì sống, ba đời nhà mày chưa đủ xương trắng lấp hố chôn ư?" Cái cười móm mém của lão lộ ra hàm răng đen kịt nhai trầu, nhai luôn cả lương tri Lộc từng nghĩ mình có. Nhưng đêm về, tiếng thở dốc của thằng em gái ngày xưa chết vì đói lại thúc vào tai hắn – nó há mồm đòi cơm giữa lúc cha bị bắt vì dám kêu "thuế má bất công". MỘT TAY CHE TRỜI không chỉ bóp nghẹt lời kêu cứu. Nó chính là lưỡi đao lơ lửng trên cổ Lộc khi hắn tình cờ nhặt được cuốn sổ sách rơi từ tay quan Ký lục. Những con số về lúa mục trong kho quan đắp đổi bằng xác trẻ con làng Hạ, chữ ký của chính Đỗ Tri Phủ bên cạnh mực đỏ như máu tươi. Cầm sổ lên, tay Lộc bỗng nhớ đến bàn tay cha – bị đốt cụt ngón trỏ ngày chống thuế – vẫn cố viết nguệch ngoạc trên cát: "Danh dự không bán". Canh ba đêm ấy, Lộc đứng trước ngã ba. Dâng sổ lên phủ đường trên thì gia đình hắn chắc chết tươi vì tội "vu cáo". Nhưng nếu đốt sổ đi, mỗi bữa cơm hắn ăn sẽ thấm mùi máu thối từ ngục tối. Thằng sai nha nhìn xuống chéo áo đẫm máu do đánh hội đồng một tên trộm gà sáng nay, tự hỏi mình từ bao giờ đã thành cọp dữ của triều đình? Tiếng chân giục giã của tuần đinh xua hắn vào góc khuất, nơi ông lão bán chè rong – kẻ từng dạy Lộc chữ "Nhân" thuở bé – dúi vào tay hắn mảnh vải gói cành hoa cúc trắng. "Giữa đông tàn mới biết sen trong bùn" – giọng ông lão rè rè cắt ngang bóng tối. Lộc giật mình nhận ra cánh hoa khô ép trong sổ đen: dấu hiệu của bọn làm tiền giả quan ấn! Mặt trời ló dạng khi hắn phi ngựa về kinh. Túi đeo sau lưng chứa cuốn sổ nặng trịch, còn hơn cả mạng sống. "MỘT TAY CHE TRỜI" – lời cảnh cáo của Đỗ Tri Phủ vặn ngược dạ dày Lộc. Nhưng hắn đã đáp lại bằng cách cắt đứt vạt áo hiệu nha dịch, ném xuống vũng bùn trước cổng phủ. Gió thổi về từ núi xa mang mùi cỏ cháy, như hơi thở của những phận người chưa được tẩy oan. Trong sương sớm, bóng con ngựa gầy gò chở một kẻ liều mạng biến mất sau đồi thông, để lại phía sau tiếng kiếm khua loảng xoảng tự hỏi: "Đổi cả thiên thu lấy một chữ 'Người', có đáng không?"