Nội dung phim Nữ Công Tố Viên Sayuri Herrera
Thành phố Mexico không chỉ là một địa điểm trên bản đồ. Nó là một sinh vật sống, thở, một cơ thể khổng lồ với những mạch máu là những con đường đông đúc, trái tim là quảng trường Zócalo rực rỡ, và những vết sẹo sâu trong các khu phố nghèo khó nơi bóng tối tràn lan. Trong cơ thể đó, một căn bệnh ung thư đã ăn mòn hàng thế kỷ: bạo lực đối với phụ nữ. Nó không phải là những vụ án rời rạc. Đó là một hệ thống, một văn hóa im lặng, một sự bỏ mặc có tổ chức. Những cái chết được ghi thành “tranh chấp gia đình”, “ tai nạn”, “mất tích vô cớ”. Những bản án được đóng trong vài trang hồ sơ, rồi bị đóng gói, đặt lên kệ một góc, và mọi người bước qua như chưa từng có chuyện gì xảy ra.
Vào năm 2018, một phòng lab nhỏ trong tòa án tối tăm, hàng chục tấm hồ sơ được chất đống như những bậc thang dẫn đến địa ngục, đã đặt ra một dấu hỏi và cũng là một lời thách thức: Liệu công lý có thể được tái định nghĩa, hay ít nhất là được thực thi, cho một nửa dân số?
Họ gọi đó là Văn phòng Công tố Điều tra Tội Giết Phụ Nữ. Một cái tên khô khan, một bộ phận mới lập trong một hệ thống đã lạc hướng. Nó không có uy tín. Nó có tiếng rỉ sắt của cửa phòng mới mở, mùi mực in cũ và sự hoài nghi của đồng nghiệp. Và họ gán cho nó một giám đốc. Sayuri Herrera. Một nữ công tố viên với đôi mắt tinh anh, đã từng thắng những vụ án khó vào thời kỳ đầu sự nghiệp, nhưng cũng từng chứng kiến quá nhiều vụ án giết người bị bỏ quên trong ngăn kéo. Họ nghĩ họ đã chọn một người có kinh nghiệm. Họ không biết họ đã chọn một người mang trong mình một cơn bão. Một người đã mất... không phải một đứa con, mà một người chị, Úrsula. Một nhà khoa học trẻ, một tâm hồn rực rỡ, bị giết trong một vụ bạo lực gia đình điển hình. Vụ án đó, như hàng ngàn vụ khác, bị gạt sang một góc. Gia đình nạn nhân bị đe dọa. Nghi phạm được tại ngoại. Hệ thống nhắm mắt. Sayuri không quên. Cô lưu giữ ký ức về nụ cười của Úrsula, về cánh tay cô sư phạm đầy vết son khi cô còn nhỏ, như một bí mật thiêng liêng và cay đắng. Và giờ đây, cô đứng ở vị trí này không chỉ vì nhiệm vụ. Cô đứng ở đây để trả thù. Một thứ trả thù khác với sự giận dữ. Đó là thứ trả thù của sự minh bạch, của trật tự, của việc buộc tên sát nhân phải nhìn thẳng vào gương và nhận tội.
Phim tài liệu không theo chân một người hùng trong bộ đồng phục lấp lánh. Nó theo chân một người phụ nữ trong một chiếc áo blouse mầu, đi giày cao gót trên mặt đất đá bạc màu của Tòa án Tối cao. Nó theo chân cô qua những hành lang dài như hầm ngầm, nơi tiếng bước chân vang lên như một lời tuyên thệ. Nó ghi lại những cuộc họp căng thẳng trong phòng ánh sáng lạnh, nơi cô phải đấu tranh không chỉ với những nghi phạm hay luật sư bào chữa, mà còn với chính những bản thân đồng nghiệp – những người coi “bạo lực với phụ nữ” là những vụ án rối rắm sẵn sàng bỏ mặc, những vụ án “khó”, những vụ án “lãng phí nguồn lực”. “Các anh không hiểu,” cô nói trong một cảnh quay, giọng trầm, đôi mắt dõi thẳng vào ống kính như một lời kêu gọi xuyên thời gian. “Đây không phải một vụ án. Đây là một mạng lưới. Một hệ thống. Mỗi vụ giết, mỗi cái chết bị bỏ mặc, là một mắt xích. Chúng ta không điều tra từng mắt xích. Chúng ta phải phá hủy cả chiếc xích.”
Họ gọi bộ phận của cô là “bộ phận mới lập”. Nó thực chất là một nhóm những kẻ bị ruồng bỏ, những công tố viên trẻ quá căng thẳng, những trợ lý pháp lý mang trong mình những vết thương riêng tư – một người có mẹ bị bạo hành, một người có chị gái mất tích. Họ bị coi là “bọn kỳ quặc”, những người theo đuổi một thứ lý tưởng ngây thơ về công lý trong một thế giới được điều chỉnh bởi tiền bạc và quyền lực. Sayuri biến họ thành một chiến binh. Cô dạy họ không chỉ luật pháp. Cô dạy họ đọc văn bản. Đọc giữa các dòng của bản cáo trạng, nhìn thấy những lỗ hổng do chủ ý tạo ra, nhìn thấy sự bất cẩn có chủ đích. “Họ viết ‘tai nạn’. Nhưng nhìn vào vị trí vết thương, góc va chạm, những dấu vân tay bị xóa bỏ… Đây là vụ cố ý giết người được giả mạo. Mỗi từ trong hồ sơ đều là một lời nói dối. Chúng ta phải khiến chúng thú nhận.”
Cuộc đấu tranh của cô không diễn ra trong những phiên tòa kịch tính với lời khai sốc. Nó diễn ra trong những chiếc hộp đựng bằng chứng bị che giấu, trong những cuộc điện thoại bí mật với những người chỉ trích, trong những vòng tay của các chuyên gia pháp y – những người cũng mệt mỏi vì thấy ánh sáng của phòng mổ lặp đi lặp lại những bản án “thiếu bằng chứng”. Cô phải chiến đấu với thói quen của hệ thống: thói quen chuyển vụ việc, thói quen yêu cầu “bằng chứng không thể chối cãi” trong khi hệ thống tự mình đã phá hủy mọi bằng chứng, thói quen coi nhẹ lời khai của người sống sót vì họ “bị tổn thương tâm lý, khó tin cậy”.
Sự khác biệt – và cũng là sức nặng – của Sayuri Herrera nằm ở chỗ: cô không đến từ một tổ chức ngoài chính quyền. Cô là một phần của chính hệ thống đó. Cô đứng ở bên trong, dùng chính ngôn ngữ và quy trình của nó để phá vỡ nó từ bên trong. Cô biết rõ các mánh khóe, các lỗ hổng, các điểm nghẽn. Cô biết ai là người có thể bị mua chuộc, ai là người có thể bị đe dọa, ai là người có lẽ vẫn còn sót lại một tia lương tâm. Cô không phải là một người ngoài cuộc chỉ trích. Cô là một kỹ sư xây dựng một công trình mới ngay trên nền móng đã bị ăn mòn. Và điều đó khiến kẻ thù của cô nguy hiểm hơn là bất kỳ tên sát nhân nào. Kẻ thù là thói quen. Là sự từ chối. Là những cái lắc đầu, những câu nói “đây là việc của cảnh sát”, “đây là chuyện riêng của gia đình”, “bạn không thể bắt ai chỉ vì nghi ngờ”.
Họ bắt đầu với những vụ án “nhỏ”. Một phụ nữ bị đánh chết trong căn hộ thuê. Một cô gái trẻ mất tích, thi thể được tìm thấy sau ba tuần trong một cống thoát nước. Mỗi vụ án là một rào cản. Mỗi lần thắng kiện là một bước đệm. Dần dần, những tấm hồ sơ “không có khả năng truy tố” bắt đầu chuyển thành những bản cáo trạng. Những kẻ tình nghi từ “bị nghi ngờ” trở thành “bị truy tố”. Và những bản án? Chúng bắt đầu xuất hiện. Không phải án tối cao, nhưng oan khuất, án chung thân. Mỗi bản án như một viên gạch xây nên một bức tường mới – bức tường của niềm tin rằng công lý có thể đến.
Nhưng chi phí là lớn. Sayuri trở thành một hiện tượng. Một “kỳ quặc” trở thành một biểu tượng. Báo chí săn đón cô. Các nhóm nữ quyền ca ngợi cô. Và đồng thời, cô trở thành một cái đích. Những lời đe dọa. Những cuộc gọi lạ. Những cái bắt tay trong hành lang tòa án đột ngột trở nên lạnh lẽo. Cô biết mình đang đánh thức một con rắn lớn. Con rắn đó không chỉ là những kẻ giết người. Nó là cả một hệ thống che chở cho chúng. Và con rắn đó sẽ tấn công trả. Một buổi chiều, sau khi cô vừa thắng một vụ án quan trọng, cô trở về nhà – căn nhà nhỏ đơn sơ mà cô chưa từng trang trí, vì nó chỉ là nơi cô ngủ. Trước cửa, cô thấy một bó hoa cúc trắng. Không thiệp. Chỉ là hoa cúc. Hoa của người chết. Một món quà từ kẻ muốn cô im lặng. Cô cầm lấy bó hoa, nhìn chúng một lúc, rồi bỏ vào thùng rác. Cô không sợ. Cô chỉ cảm thấy một sự đau buồn sâu sắc. Họ nghĩ họ có thể dùng nỗi sợ để đánh cô gục. Họ không hiểu rằng nỗi sợ lớn nhất của cô không phải là cái chết. Nỗi sợ lớn nhất của cô là phải quay mặt đi, phải thỏa hiệp, phải để một vụ án nào đó lại úp mở, để một cái tên lại bị xóa bỏ. Nỗi sợ đó mạnh hơn mọi lời đe dọa.
Phim tài liệu không kết thúc bằng một cảnh tuyên án vang dội. Nó kết thúc bằng một cảnh tưởng tượng, hoặc có thể là một ký ức. Một buổi tối, sau giờ làm việc, Sayuri ngồi một mình trong văn phòng. Trên bàn là một tập hồ sơ mới, một gương mặt phụ nữ trẻ, nụ cười rạng rỡ trong tấm ảnh được dán ở ngoài hồ sơ. Một vụ mới. Một cái chết mới. Cô lật trang. Trong ánh đèn vàng của chiếc đèn bàn, cô không phải là một công tố viên quyền lực, không phải là một biểu tượng. Cô chỉ là một người phụ nữ, đôi mắt mệt mỏi, nhưng ánh mắt đó vẫn sắc bén. Và trong ánh mắt đó, không chỉ là sự thù hận vì Úrsula. Có cả niềm tin – một niềm tin khó khăn, đầy vết bẩn – rằng, ở đâu đó, trong một căn phòng tối, hoặc trên một con đường vắng, một người phụ nữ khác có thể được sống sót vì một quyết định, một bằng chứng, một sự kiện mà cô đã tạo ra. Cô lật trang tiếp theo. Công việc chưa xong. Công việc chưa bao giờ xong.
Nữ Công Tố Viên Sayuri Herrera không phải là một bộ phim về một người phụ nữ mạnh mẽ. Nó là một bộ phim về một người phụ nữ kiên trì. Sự khác biệt là ở chỗ, sức mạnh có thể bị tắt ngấm bởi một viên đạn. Sự kiên trì thì không. Nó là dòng chảy nhỏ giữa sa mạc. Nó là tiếng thì thầm trong đêm tối: “Tôi vẫn còn ở đây. Và tôi vẫn sẽ hỏi.” Cô không giải quyết tất cả bạo lực. Cô chỉ chứng minh rằng nó có thể được nhìn thấy, được gọi tên, và cuối cùng, dù muộn màng, có thể bị trừng phạt. Trong một thành phố đã quen với sự im lặng, tiếng nói của cô – khô khan, dứt khoát, không khoan nhượng – trở thành một loại âm thanh mới. Một âm thanh của sự bắt đầu. Và mỗi ngày, mỗi vụ án được mở lại, mỗi tên tội phạm bị đưa ra tòa, đều là một nốt nhạc trong bản giao hưởng dài dằng dặc, cay đắng, nhưng có lẽ, cũng đầy hy vọng, của công lý. Cô không phải là một nữ thần công lý. Cô là một người phụ nữ với một chiếc vali đầy hồ sơ, đôi giày mòn, và một mối thù được chuyển hóa thành nhiệm vụ. Và trong thế giới của những cái chết bị bỏ quên, đó có lẽ là thứ vũ khí mạnh mẽ nhất.
Nữ Công Tố Viên Sayuri Herrera, The Prosecutor